Bazı düşünürler vardır, bir fikri öyle güçlü ortaya koyarlar ki, üzerinden yüzyıllar geçse de o fikrin yankısı sürer. Herbert Spencer, işte bu yankıyı oluşturan kişilerden biri. Onu tanıdığınızda, toplumu anlamak için doğaya bakmanız gerektiğini fark edersiniz.
Toplum Bir Organizma mı? Evet, Spencer’a Göre!
Spencer, toplumu neredeyse yaşayan bir canlı gibi tasvir eder.
Nasıl ki bir organizmanın kalbi, akciğeri, sinir sistemi varsa; toplumun da aile, ekonomi, hukuk, eğitim gibi yapıları aynı şekilde işlev görür.
Bu benzetme sadece çarpıcı olmakla kalmaz; bugün bile sosyoloji bölümlerinde anlatılan en temel yaklaşımlardan biridir.
“En Uygun Olan Yaşar” – Sosyolojiye Evrimsel Dokunuş
Herbert Spencer’ı en çok meşhur eden cümlelerden biri:
“Survival of the fittest” – En uygun olan hayatta kalır.
Bu söz genelde Darwin’le ilişkilendirilir ama aslında ilk Spencer’ın dilinden çıkmıştır.
Spencer’a göre toplum da tıpkı doğadaki canlılar gibi evrim geçirir:
-
Basitten karmaşığa,
-
Kendine yeterlilikten iş bölümüne,
-
Bireysellikten toplumsal düzene doğru…
Bu yüzden onun yaklaşımına evrimci sosyoloji denir.
Birey Özgürdür, Müdahale Az Olmalıdır
Spencer yalnızca sosyolog değil aynı zamanda güçlü bir bireycilik savunucusuydu.
Ona göre devlet, bireyin özgürlüğüne mümkün olduğunca az karışmalıdır. Çünkü toplum zaten doğal olarak gelişir; fazladan zorlamaya gerek yoktur.
Bugün “bırakınız yapsınlar” diye bilinen liberal görüşlerin köklerinden biri Spencer’a dayanır.
Spencer Neden Önemli?
Çünkü o, toplumu anlamak için iki büyük alanı birleştirdi:
-
Biyoloji
-
Toplum bilim
Bu iki alan arasında yaptığı benzetmeler, hem düşünce dünyasını genişletti hem de modern sosyolojinin gelişimine önemli katkılar verdi.
Sosyolojinin bugün ulaştığı karmaşık ve çok disiplinli yapıda Spencer’ın izlerini görmek mümkündür.
Spencer’la Karşılaşsanız Ne Sorardı?
Muhtemelen size şöyle bir soru yöneltirdi:
“Toplumun doğal akışına ne kadar güveniyorsun?”
Onun düşüncelerinde, toplumsal düzenin kendi kendini iyileştiren bir mekanizması olduğuna dair derin bir inanç vardır. Bu yönüyle hem ilham verici hem de tartışmaya açık bir düşünürdür.
0 Yorumlar