Bugün birine "Makyavelist" dediğinizde ona iltifat etmiş olmazsınız. Bu kelime genellikle sinsi, çıkarcı ve hedefine ulaşmak için kimsenin gözünün yaşına bakmayan insanlar için kullanılır. Peki ama 16. yüzyılda yaşamış İtalyan bir diplomatın adı nasıl oldu da "kötü adamlığın" evrensel sıfatı haline geldi?
Cevap, dünya siyaset tarihini kökünden sarsan o incecik ama zehir gibi kitapta gizli: Prens (Il Principe).
Eğer hazırsanız, ahlak kurallarını kapıda bırakın. Siyasetin tozpembe hayallerle değil, kan, kurnazlık ve güçle nasıl yönetildiğini anlatan tarihin ilk ve en dürüst siyaset bilimi dersine giriyoruz!
İşsiz Bir Diplomatın Çaresiz "Özgeçmişi"
Kitabın yazılış hikayesi aslında biraz trajikomik. Niccolò Machiavelli, Floransa Cumhuriyeti'nde üst düzey bir bürokrattı. Ancak meşhur Medici ailesi şehri ele geçirince Machiavelli işinden oldu, üstüne bir de hapse atılıp işkence gördü.
Sürgüne gönderildiğinde, yeni yöneticilere (özellikle Lorenzo de' Medici'ye) "Bakın ben devleti yönetmeyi çok iyi biliyorum, beni işe geri alın" demek için bir kitap yazmaya karar verdi. İşte Prens, aslında işsiz bir adamın iktidardakilere yaranmak için yazdığı, tarihin en iddialı ve en acımasız iş başvurusudur! (İşe yaramadı bu arada, Machiavelli işini geri alamadı.)
Prens'in Altın Kuralları
Machiavelli'nin kitabını bu kadar şoke edici yapan şey, "Lider nasıl iyi, adil ve ahlaklı olmalıdır?" gibi klasik soruları çöpe atmasıdır. O, "Dünya olması gerektiği gibi değil, olduğu gibidir" der ve şu sarsıcı tavsiyeleri verir:
1. Sevilmek mi Daha İyidir, Korkulmak mı?
Bu, kitabın en meşhur tartışmasıdır. Machiavelli, "İkisi birden olmak harikadır ama bu neredeyse imkansızdır" der. Eğer birini seçmek zorundaysanız, korkulmayı seçin. Çünkü insanlar bencil ve nankördür. İşler ters gittiğinde sevgiyi kolayca satarlar ama ceza korkusu onları her zaman itaatkar tutar. (Yine de uyarır: Korkulun, ama nefret edilmeyin. Nefret isyan çıkarır.)
2. Aslan ve Tilki Olmak
Bir liderin (Prens'in) sadece güçlü olması yetmez. Machiavelli'ye göre yöneticinin doğada iki hayvanı örnek alması gerekir: Aslan ve Tilki.
Kurtları korkutmak için Aslan kadar güçlü olmalısın.
Tuzakları fark etmek için ise Tilki kadar kurnaz olmalısın.
Sadece kaba kuvvet (Aslan) yetmez, siyasetin sinsi oyunlarını (Tilki) bilmeyen lider çabuk avlanır.
3. Amaca Giden Her Yol Mubahtır!
Machiavelli bu cümleyi tam olarak bu kelimelerle kurmamış olsa da, kitabın ana felsefesi budur. Bir devletin bekası, güvenliği ve gücü söz konusuysa; geleneksel ahlak, dürüstlük ve din kuralları askıya alınabilir. Lider yeri geldiğinde yalan söyleyebilmeli, acımasız olabilmeli ve sözünden dönebilmelidir. Devletin çıkarı, bireysel ahlakın üstündedir.
4. Fortuna (Talih) ve Virtù (Beceri)
Machiavelli hayatı ve siyaseti yöneten iki güç olduğuna inanırdı. Fortuna, kontrol edemediğimiz şans, kader veya talihsizliktir (onu çılgın bir nehre benzetir). Virtù ise liderin becerisi, iradesi ve dayanıklılığıdır. Güçlü bir lider (Virtù sahibi), nehir taştığında barajlar kurarak felaketi önleyebilen kişidir.
Peki Machiavelli Gerçekten Kötü Biri miydi?
Yüzlerce yıl boyunca kilise bu kitabı yasakladı, diktatörler ise başucu kitabı yaptı. (Napolyon'un da bu kitabı okuduğu söylenir).
Ancak modern siyaset bilimciler Machiavelli'ye hakkını teslim ediyor. O, insanlara "kötü olun" demedi. O sadece, kralların ve yöneticilerin kapalı kapılar ardında yüzyıllardır zaten yaptığı ikiyüzlülüğü, şiddeti ve kurnazlığı ilk defa kağıda dökme cesaretini gösterdi. Siyaseti dinden ve ahlaktan ayırarak modern siyaset biliminin kurucusu oldu.
Bugün Prens sadece bir tarih kitabı değil; dev holdinglerin yönetim kurullarından politik kampanyalara kadar "gücün" olduğu her yerde hala gizli gizli okunan, rahatsız edici ama dürüst bir başucu rehberi olmaya devam ediyor.
0 Yorumlar