Tarihin akışını değiştiren o meşhur günü hepimiz bir şekilde duymuşuzdur. "Sen de mi Brütüs?" repliğiyle zihinlerimize kazınan bu olay, sadece bir diktatörün sonu değil, aynı zamanda koca bir cumhuriyetin yıkılıp küllerinden mutlak bir imparatorluğun doğuş hikayesidir.
Peki, Jül Sezar'ı ortadan kaldıran "kurtarıcıların" başına ne geldi ve Roma nasıl oldu da tek bir adamın, Augustus'un avuçlarında yeniden şekillendi? Gelin, tarihin bu en kanlı ve entrika dolu süreçlerinden birine yakından bakalım.
İhanetin Sahnesi: Mart'ın İd'leri
M.Ö. 44 yılına gelindiğinde, Jül Sezar (Julius Caesar) Roma'nın tartışmasız tek hakimiydi. Kendisini "Ömür boyu diktatör" (*dictator in perpetuo*) ilan etmesi, Roma'nın yüzlerce yıllık cumhuriyet geleneğine derinden bağlı olan Senato üyeleri için bardağı taşıran son damla oldu.
Cumhuriyeti kurtarmak ve tiranlığı sona erdirmek amacıyla, aralarında Sezar'ın güvendiği dostu Marcus Junius Brutus ve Gaius Cassius Longinus'un da bulunduğu 60'tan fazla senatör gizli bir plan yaptı.
Tarih:15 Mart M.Ö. 44 (Roma takviminde "Mart'ın İd'leri")
Mekan:Pompey Tiyatrosu (Senato'nun geçici toplanma yeri)
Olay: Sezar, senato toplantısına geldiğinde suikastçılar tarafından etrafı sarıldı ve 23 bıçak darbesiyle öldürüldü.
Suikastçılar eylemlerinin ardından sokaklara dökülüp kendilerini "özgürlük savaşçıları" olarak ilan ettiler. Ancak Roma halkının tepkisi bekledikleri gibi sevinç dolu olmadı. Özgürlük çığlıkları, yerini hızla kaosa ve kanlı bir iç savaşa bıraktı.
Suikastçıların (Hainlerin) Hazin Sonu: Philippi Muharebesi
Sezar'ın ölümü, Cumhuriyet'i restore etmedi; aksine onu tamamen yok edecek güçleri serbest bıraktı. Sezar'ın sadık komutanı Marcus Antonius ve Sezar'ın vasiyetinde evlatlık edindiği genç varisi Gaius Octavius (Octavian), suikastçılardan intikam almak için güçlerini birleştirdi ve "İkinci Triumvirlik" (Üçlü Yönetim) adıyla devleti ele geçirdiler.
Cumhuriyetçilerin liderleri Brütüs ve Cassius, ordularını toplayarak Roma'dan Doğu'ya kaçtılar. Ancak intikam melekleri peşlerindeydi:
1. Güçlerin Çarpışması: M.Ö. 42 yılında Yunanistan'ın Philippi (Filipi) kentinde iki devasa Roma ordusu karşı karşıya geldi.
2. Cassius'un Sonu: Muharebenin ilk safhasında kendi cephesinde yenilen ve toz bulutları yüzünden Brütüs'ün de düştüğünü zanneden Cassius, umutsuzluğa kapılarak kendi kılıcıyla (rivayete göre Sezar'ı bıçakladığı kılıçla) intihar etti.
3. Brütüs'ün Çöküşü:Birkaç hafta sonraki ikinci çarpışmada Brütüs'ün ordusu da kesin bir yenilgiye uğradı. Kaçış yolu kalmayan Brütüs, sadık bir askerinden kılıcını tutmasını istedi ve üzerine atlayarak canına kıydı.
"Erdem! Sen sadece bir kelimeymişsin, bense sana gerçekmişsin gibi taptım."
— Brütüs'ün ölmeden önceki son sözleri olduğu rivayet edilir.
Sezar'ın kanı yerde kalmamıştı, hainler cezalandırılmıştı. Ancak asıl taht oyunları yeni başlıyordu.
Octavian'dan Augustus'a: İmparatorluğun Yükselişi
Suikastçılar ortadan kalktıktan sonra, Roma dünyası Octavian ve Marcus Antonius arasında ikiye bölündü. Batı'yı Octavian, Doğu'yu (ve Mısır Kraliçesi Kleopatra ile olan ittifakını) Antonius yönetiyordu. İki son derece hırslı liderin barış içinde bir arada yaşaması imkansızdı ve nitekim soğuk savaş yerini sıcak çatışmaya bıraktı.
Actium Muharebesi (M.Ö. 31): Octavian, Antonius ve Kleopatra'nın donanmasını Yunanistan açıklarında kesin bir yenilgiye uğrattı. Antonius ve Kleopatra'nın Mısır'a kaçıp intihar etmeleriyle Octavian, Roma'nın tartışmasız tek gücü haline geldi.
M.Ö. 27 yılında Senato, Octavian'a "Yüce" veya "Saygıdeğer" anlamına gelen Augustus unvanını verdi. Augustus son derece kurnaz ve zeki bir politikacıydı. Sezar'ın yaptığı hatayı yapmadı; kendini hiçbir zaman açıkça "Kral" veya "Diktatör" olarak adlandırmadı. Kendisine sadece Princeps (Birinci Vatandaş) dedi.
Görünüşte Cumhuriyet kurumları yaşamaya devam ediyordu: Senato toplanıyor, konsüller seçiliyor, kanunlar tartışılıyordu. Ancak gerçekte tüm siyasi, askeri ve ekonomik güç tek bir adamın, yani Augustus'un elindeydi. Roma Cumhuriyeti sessizce son nefesini vermiş, Roma İmparatorluğu resmen doğmuştu.
Tarihin İronisi
Brütüs, Cassius ve diğer suikastçıların temel amacı Roma Cumhuriyeti'ni tiranlıktan kurtarmak ve eski düzene dönmekti. Ancak giriştikleri kanlı eylem, Cumhuriyet'in tabutuna çakılan son çivi oldu. Jül Sezar'ı öldürerek engellemeye çalıştıkları o mutlak "tek adam" yönetimi, sadece birkaç on yıl sonra Augustus'un şahsında çok daha güçlü, kalıcı ve sarsılmaz bir kuruma dönüştü.
Tarih bize net bir şekilde gösteriyor ki; bazen bir düzeni zorla kurtarmaya çalışmak, o düzenin yıkımını hızlandırmaktan başka bir işe yaramıyor. Cumhuriyet ölmüş olsa da, Sezar'ın mirası bin yıldan fazla sürecek bir imparatorluğun temellerini atmıştı.
0 Yorumlar